Veron Urdarianu – Kipcaravan in de schaduw van de tuin, 2018-2022. Foto hndrk

Artikel Hendrik van Leeuwen, gepubliceerd voor Galerie Ramakers. 

De Roemeense kunstenaar Veron Urdarianu ontvluchtte in 1973 zijn land. Sindsdien opereert hij met internationaal succes vanuit Amsterdam. Provisorische bouwsels getuigen van het eeuwige zoeken naar een plek. Een sluier van een sprookjesachtig licht maskeert zware herinneringen.

‘Veron Urdianu maakt

het verleden bedrieglijk licht’

Veron Urdarianu

Het atelier van Veron Urdarianu (1951) kijkt uit over het Amsterdamse IJ. Als de zon schijnt verdrinkt het uitzicht in een overdosis licht. Dan kaatst het licht soms zo fel op het water dat gedachten ijl worden en herinneringen verbleken. Hij was pas 22 jaar toen hij Roemenië ontvluchtte. Het door Hitler van zijn olie beroofde land hapte naar adem onder het juk van Ceauçescu. Van 1967 tot 1989 gaf hij vorm aan een van de ergste dictaturen achter het ijzeren gordijn, maar in 1973 was er nog wel ruimte voor een culturele uitwisseling. Toen de bus met inzittenden echter volkomen leeg terugkeerde, kregen alle ouders het zwaar te verduren. Veron Urdarianu bouwde een internationale reputatie op in de kunst, maar zijn ouders waren onbereikbaar geworden. Hij schildert het bureau van zijn vader alsof het in chloor is gebleekt.

Wie die achtergrond niet kent, wacht een bijna sprookjesachtige ervaring in galerie Ramakers. De vele kleurtinten die zo weergaloos over Het IJ dwalen zijn dominant aanwezig op zijn schilderijen. Nu eens modderig als bagger, dan weer magisch als parelmoer. Veron Urdarianu is van origine beeldhouwer en dat zie je aan zijn manier van schilderen. Hij houdt van reliëf wat de verf bijna tastbaar maakt en hij gebruikt brede plamuurmessen, waarna de olieachtige massa stolt als harde roomboter. Roerloos, zó wil hij het hebben. Stil als de ‘morning after’ na een emotionele nacht. Tussen de verfplakken plaatst hij vaak dromerige motieven. De roeiboot en het eenzame boerenhuis keren vaak terug. Soms gebruikt hij felle kleuraccenten zoals een knalrode boom dat er als een uitroepteken naast staat. En wat zit er in hemelsnaam onder? Een omgekeerde Duitse helm? Urdarianu betitelt het witte ding als een Kip-caravan maar hij goochelt graag met woorden en ironische betekenissen. De reis van een soldaat eindigt niet zelden in de bodem. Het ding doet overigens ook denken aan een luchtbel. Waarom zakken de huizen hier niet weg in de drassige ondergrond?

Maquettes

Her en der staan bonte maquettes op de vloer. Geïmproviseerde bouwsels waar je soms dwars doorheen kunt kijken zodat goed te zien is wat de mensen doen. Heel Hollands, want we hebben niets te verbergen toch? Doorzonwoningen zijn het, met haakse lijnen en vlakken die de perceelgrens ver te buiten kunnen gaan. Het zijn geen zware bouwsels, het lijkt meer op oefenen in zwevend bouwen. De vorm doet aan De Stijl denken, met zijn nadruk op planmatigheid en functionaliteit, maar het geïmproviseerde materiaalgebruik komt uit de hoek van doe-het-zelf oplossingen.

Ook dat moet Urdarianu zijn opgevallen als typisch Nederlands. Een volk dat met vereende krachten dijken bouwt, de zeebodem droogmaalt en huizen op een heiwerk van palen zet, laat zich niet door koningen regeren maar doet het liever zelf. Als Veron zijn atelier verlaat en de scheefzakkende, in galmende smartlappen bezongen hoofdstad overziet, schiet het oude rijmpje wel eens door zijn hoofd: “Amsterdam, die grote stad, die is gebouwd op palen. En als die stad eens ommeviel, wie zou dat dan betalen?”

Beeldcitaten

Veron Urdarianu is zich bewust van de geschiedenis en hoe die doorwerkt in het heden. Zoals meer eigentijdse kunstenaars gebruikt hij beeldcitaten om culturele ontwikkelingen te becommentariëren. Zo plaatst hij het witte Einsteinmonument in Potsdam boven op een ijselijk hoge, zeg maar gerust onneembare bergspits. Nee, die hoogte bereiken we voorlopig niet meer. Een boudoirscène van Matisse verandert hij in een chocoladeachtig tafereeltje met een jongedame die zo te zien volledig in haar smartphone opgaat. Hij steekt ook vrolijk de draak met kunst boven de bank door Davids befaamde ‘Dood van Marat’ (die in 1793 verraderlijk werd neergestoken in zijn bad) te verkleinen tot een stukje ónder de bank. 

Het wordt allemaal vrolijk, grappig en in romantische tinten opgediend, maar onder de oppervlakte zijn gangen naar boven gegraven. De sardonische humor die bij tijd en wijle doorbreekt bij Veron Urdarianu, hangt nauw samen met de visie van de Roemeense filosoof Cioran (1911-1995 – spreek uit: ‘tchjôh-ron). Die uitgesproken nihilist vond dat we veel te laf zijn om echt voor onze mening uit te komen. Hij betitelde mensen als ‘gewoontedieren van de wanhoop’, ‘berustende kadavers’, ‘metafysisch verwarde schepselen’ en ‘bluffende demonen’. De gelovigen onder ons typeerde hij als ‘misgelopen genades’ en ‘vertrapte mysteries’. De wereld noemde hij ‘een vergaarbak van snikken’ en het leven ‘bombast van de materie’.

Urdarianu kan erom lachen. Ook hij vindt diep in zijn hart dat de mens voor geen cent deugt, maar Roos van Putte, voormalig recensent van Den Haag Centraal, betitelt hem toch als een ‘opgewekte pessimist’. Hoe paradoxaal dat ook moge klinken, het blijft een sprookjesachtige ervaring om in Galerie Ramakers rond te lopen. Hoe Urdarianu dat klaarspeelt moet iedereen zelf uitpuzzelen. Misschien moet u beginnen met ‘L’Origine du Monde’. Op dit provocerend schilderijtje uit 1866 van Gustave Courbet kijken we een dame vol in het kruis, hoewel we door het weelderige schaamhaar eigenlijk niets zien. De koper hing er destijds een gordijntje voor. De versie van Veron hangt nu open en bloot achter het bureau van de galeriehoudster. Het schaamhaar is een soort pasteitje geworden.

Veron Urdarianu – L’Origine du Monde, 2006. Foto hndrk

Veron Urdarianu – Rushing Woman, 2020-2022. Foto hndrk

Veron Urdarianu – Lipstick house (La Strada), 2004-2014. Foto hndrk

Veron Urdarianu – La Leçon de Peinture 1, 2014-2015. Foto hndrk